promo-image

Biogazownie – technologia, zagrożenia i ocena ryzyka

10 min.

Podstawy działania oraz ocena ryzyka

Biogazownie – technologia, zagrożenia i ocena ryzyka.

W Polsce działa ponad 200 biogazowni rolniczych, a dla biometanowni wydano kilkanaście pozwoleń na budowę. Wykorzystanie biogazu do produkcji energii lub jego uzdatnianie do biometanu wiąże się nie tylko z korzyściami, lecz także z zagrożeniami pożarowymi/wybuchowymi i maszynowymi.

W artykule przedstawiono podstawy działania tych instalacji oraz najważniejsze czynniki, na które należy zwrócić uwagę przy technicznej ocenie ryzyka.

Produkcja biogazu i jego wykorzystanie

Biogaz powstaje podczas rozkładu materiałów organicznych w warunkach beztlenowych i stanowi ważne źródło energii odnawialnej. Do jego produkcji wykorzystuje się między innymi rośliny, np. kukurydzę, odpady rolnicze – obornik, gnojowicę oraz osady ze ścieków komunalnych.

Biogaz może zostać wykorzystany do:

  • generowania energii elektrycznej – silniki tłokowo-gazowe napędzają generator i wytwarzają energię elektryczną;
  • produkcji energii w skojarzeniu (układy kogeneracyjne wytwarzają energię cieplną i elektryczną) – w takim układzie silniki tłokowe mogą pracować z generatorami energii elektrycznej;
  • wytwarzania energii cieplnej przez spalanie w kotłach;
  • otrzymywania biometanu (który posiada właściwości fizykochemiczne zbliżone do gazu ziemnego), a następnie tłoczenia go do sieci dystrybucyjnej lub transport autocysternami do odbiorcy np. stacje tankowania skroplonego biometanu, operatorzy lokalnych stacji regazyfikacji, itp.

Biogaz powstaje w wyniku fermentacji, czyli mikrobiologicznego rozkładu substancji organicznych w wilgotnym środowisku bez dostępu powietrza (środowisko anaerobowe). Zasada działania biogazowni polega na rozkładzie biologicznym (fermentacja gnilna) materii organicznej, w wyniku którego biomasa ulega przemianom, co prowadzi do wytworzenia wody, dwutlenku węgla i metanu.

Najpopularniejsze źródła pozyskiwania biogazu to:

  • biogazownie rolnicze,
  • komory fermentacyjne osadów ściekowych w komunalnych oczyszczalniach ścieków,
  • instalacje odgazowania składowisk odpadów komunalnych.

Proces odbywa się w specjalnych, szczelnych zbiornikach, w których panuje odpowiednia temperatura. Mikroorganizmy rozkładają znajdujące się tam materiały, wytwarzając biogaz. Zawiera on głównie metan, który można spalać w celu uzyskania energii.

Po zakończeniu procesu pozostaje poferment, który po spełnieniu odpowiednich wymagań może być wykorzystywany jako nawóz.

Produkcja biogazu pozwala przetwarzać odpady na energię (elektryczną, cieplną), ograniczać zużycie paliw kopalnych oraz lepiej wykorzystywać dostępne surowce. Biogaz zaliczany jest do odnawialnych źródeł energii.

Zagrożenia pożarowe

Ryzyko pożaru w biogazowniach wynika głównie z właściwości biogazu, który z powietrzem może stworzyć mieszaniny wybuchowe. Metan, którego zawartość w biogazie sięga 80%, tworzy z powietrzem mieszaninę wybuchową przy stężeniu metanu od 5% do 15%. Zagrożenie pożarem lub wybuchem występuje podczas wszystkich procesów, w których odbywa się przetwarzanie biogazu. W przypadku jakichkolwiek zakłóceń w prowadzonym procesie nadmiar palnego gazu wyprowadzany jest do pochodni, która spala go w bezpieczny sposób. Jako obszary najbardziej zagrożone pożarem lub wybuchem zalicza się stacje przesyłowe gazu lub zbiorniki buforowe.

W większości biogazowni parametry prowadzonych procesów uznaje się jako bezpieczne, ponieważ nie stosuje się wysokich temperatur i ciśnień.

Zagrożenia pożarowe w przypadku biogazowni mogą wynikać również z rozmieszczenia przestrzennego budynków tzw. zwartej zabudowy. Poszczególne obiekty zlokalizowane w zbyt bliskiej odległości od siebie tworzą jeden kompleks.

Niezwykle ważne jest również zapewnienie odpowiedniej ochrony odgromowej. Biogazownie najczęściej znajdują się na terenach otwartych, co dodatkowo zwiększa ryzyko uderzenia piorunem. W przypadku braku ochrony odgromowej znacząco wzrasta ryzyko pożaru lub wybuchu spowodowanego przez wyładowanie atmosferyczne.

Ryzyka maszynowe

Głównym problemem technicznym występującym w biogazowniach jest niestabilny skład biogazu oraz właściwości niektórych składników gazu (siarkowodór, siloksany).

Siloksany to związki chemiczne zawierające krzem, które są wykorzystywane w kosmetykach. Przedostają się do wytwarzanego biogazu głównie ze ścieków komunalnych. Osiadając na ruchomych elementach w komorach spalania, powodują przyspieszone zużycie elementów silnika, a w konsekwencji uszkodzenie urządzenia.

Z kolei główną przyczyną korozji jest siarkowodór i związki organiczne występujące w biogazie. W przypadku wykorzystania biogazu bez jego wcześniejszego oczyszczenia związki te osiadają na ściankach rurociągów, tworząc kwasy mające działanie korozyjne.

Biogazownie należy uznać za zakłady o wysokim potencjale szkodowym w zakresie awarii maszynowych (ryzyka MB). Awarie dotyczą głównie urządzeń związanych ze spalaniem gazu.
W przypadku silników tłokowych szkody powyżej 100 000 zł zdarzają się stosunkowo często.

Zaawansowane uzdatnianie biogazu przyczynia się do poprawy ryzyk związanych z eksploatacją instalacji (ograniczenie ryzyka m.in. korozyjnego działania składników gazu na elementy instalacji czy zatarcia ruchomych elementów w komorze spalania silnika).

Przy analizie ryzyk majątkowych PD/MB należy zwrócić uwagę na:

  • rozmieszczenie budynków (zabudowa zwarta lub rozproszona),
  • stosowanie optymalnych zabezpieczeń przeciwwybuchowych,
  • prawidłowe oznaczenie stref zagrożenia wybuchem,
  • nadzorowanie przestrzegania procedur postępowania w strefach zagrożonych wybuchem,
  • stosowane metody oczyszczania biogazu przed jego wykorzystaniem,
  • przeglądy maszyn i urządzeń, które powinny być przeprowadzane zgodnie z instrukcjami eksploatacji oraz zasadami dobrej praktyki technicznej,
  • prawidłową eksploatację instalacji elektrycznej,
  • wykonywanie przeglądów instalacji odgromowej.


Obraz1

Autorzy

Krzysztof Kowalczyk

Krzysztof Kowalczyk

Z-ca dyrektora Biura Hestia Corporate Solutions. Inżynier oceny ryzyka, zajmuje się oceną ryzyk majątkowych i zysku utraconego. Absolwent Szkoły Głównej Służby Pożarniczej. W Grupie ERGO Hestia od 1994 r.